salep
-
Salep adı nereden çıkmış? Arapçadan. "Sahleb" bu dilde "tilki" anlamına geliyor. Söz konusu bitkinin tam adı ise aslında "husyetüs-sahleb".
Bu tamlamayı Ahmed Vefik Paşa, 1876 tarihli sözlüğünde "...yani tilki taşağı demek olur" diye paşa paşa açıklamış, elçiye zeval olmaz... Yeri gelmişken: "Taş" kelimesi Eski Türkçede "dış" anlamına da geliyor. "Taşmak" dışarı çıkmayı, taşra dışarıya doğru olanı, bizim tilkininki de dışarıda duranı anlatıyor.
Peki Araplar salep bitkisini neden "tilki testisi"ne benzetmişler? Çünkü söz konusu toz, orkidenin kökündeki soğanlardan çıkartılıyor ve bu yumrular, bilin bakalım neye benziyor? Bu benzetme Araplara özgü değil. Orkideye Anadolu Türkçesinde "it taşağı", İngilizcede "ballockwort" (testis bitkisi) veya "dogstones" (it taşları) denmiş. Bitti mi? Hayır.
"Orkide" kelimesinin kendisi zaten Latincede "testis" anlamına gelen "orchis"ten geliyor.