doppler etkisi

  • namı diğer doppler olayıdır.
    lisede fizik derslerinin vazgeçilmez konusuydu hala öyle mi bilemiyorum.
    ses dalgasının bizden uzaktayken bize, aradaki mesafe sayesinde farklı gelir. halbuki dalga boyu değişmemiştir. mesafeler sayesinde dalga boyu daha büyük gibi gelir.
  • Doppler olayı bağımlı hareket cisimlerden gelen seslerin dalga boynudaki değişimdir.

    mesela ben bir ambülansın bana doğru yaklaştığını duyuyorum ambulansın sirenlerinin sesi bana doğru yaklaşırken daha ince ama benden uzaklaşırken daha kalın duyarım. bunun sebebi ambulans bana doğru gelirken ses dalgalarını sıkıştırarak, benden uzaklaşırken ses dalgalarının arasını açarak, genişleterek gelmesinden dolayı.

    bunu kara basmaya benzetebiliriz; kar tabakasında basılan yeri ses kaynağı gibi yani basılan yerde ayak ilerledikçe ses ilerliyormuş gibi düşünebilirsiniz, gözlemci de o basılan yerin altında küçük bir insancık olsun. küçük insancık basılan yere baktığında oradaki kar tanelerini daha fazla sıkışmış olarak görür.

    aynı şekilde bize yaklaşan bir ses kaynağı ambulanstan, gelen ses dalgaları daha fazla sıkışmaya başlar. sıkışan ses dalgalarının boyu kısalır(kar tanecikleri arasındaki mesafe kısalır) yani ses tizleşir yani ses daha ince duyulur. aynı şekilde uzaklaşırken de kalınlaşır buna başka bir teşbihle devam edeceğim.

    bu ivmeli hızlanan* bir arabadan hareket yönünde atılan veya hareketini tersi yönde atılan topa benzetebilir. biz topu harekesiz bir referans sisteminde 10 birim kuvvetle top attığımızda top 10 birim kuvvele gider(wow).

    aynı şekilde topu, ivmeli hareket halindeki arabanın hareket yönünde atarsak araba ileri ivmelendiği için topun uzerinde geri yönde kuvvet olacak yani top 10 birim kuvvetten daha az bir kuvvetle ileri gidecek yani uygulanan kuvvet "sıkışacak". aynısını tam tersi yönde atıldığı durum için düşündüğümüzde, top ters yönde atıldığında arabanın ivmesinden dolayı topa atıldığı yönde kuvvet uygulanır yani topun üzerine 10 birimlik kuvvetten daha fazla kuvvet uygulanır yani topa uygulanan kuvvet "genişler".

    * mesela yeşil ışık yandıktan sonra yapılan hareket ivmeli harekettir. bu hareket sırasında arabanın içindekiler geriye doğru bir kuvvet hissederler veya kırmızı ışık yandığında yavaşlayan araç içindekilere ileri doğru kuvvet uygulanır.

    bu olayın uygulamalarından biri sonar cihazlarıdır. mesela bize doğru yaklaşan bir uçak var biz bu uçağa ses dalgaları gönderdiğimizde ses dalgaları uçağın üstünden yansıyarak gelirken daha fazla sıkışmış olarak gelir. sıkışma miktarına göre uçağın hızını, sesin ne zaman döndüğüne göre uçağın konumunu anlayabiliriz. ama uçağın konumunda ve hızında bilinmezlik vardır birini hakkında fazla bilgi sahibi olduğumuzda diğeri hakkında daha az bilgimiz oluyor***. bu olay aslında heisenberg belirsizlik ilkesidir aslında ses dalgalarında çok aman aman belirsizliklere neden olmasada küçük parçacıkların hareketinde acayip belirsizliklere neden oluyor. yani belirsizlik ilkesine mistik anlamlar yükleyenlere inanmayın bunun da mantıklı bir açıklaması var.


    *** belirsizliğin bağlı olduğu şey ses dalgasını gönderilme süresidir. uzun süreli ses dalgası gönderdiğimizde hızını biliyoruz ama nerde olduğunu bilmiyoruz. kısa süreli ses dalgası gönderdiğimizde nerede olduğunu biliyoruz ama hızını bilmiyoruz.


    not: yine konudan sapmaya başlamışım aklıma gelen başka olaylara sonra devam edeceğim. kendime hatırlatıcı bırakıyorum redshift ve ses hızını geçen uçaklardan da bahset
  • cisim ve ses dalgası arasındaki ilişkinin adı.
    bunun en muzamı kısmı ise sonik patlamadır; nesnenin sesinden daha hızlı olması.

    bağırmak zorunda kalırsanız koşarak bağırın daha etkili olacağını göreceksiniz:)