backfire effect
-
Hakkında okuduklarımdan sonra hayata bakış açımı değiştiren psikolojik etki. Acaba ben kaç tane doğru bilgiyi reddetmişimdir? Sonuçta işin içinde ispat olsa da insan güvenemeyebiliyor. İnternet yalan yanlış bir sürü bilgi ile dolu. -
Backfire Effect yani Geri Tepme Etkisi İnsanların inandığı şeylerin tutarsız yönleri ortaya çıktığında, inançlarına daha fazla sahip çıkmaları durumudur.
Nyhan ve Reifler isimli iki psikolog, 2006 yılında yaptıkları çalışmada karşıt politik görüşleri destekleyen uydurma makaleler hazırlarlar. Aslında kurguladıkları deney, gayet basit bir düzenekten oluşur. Irak Savaşı hakkında iki haber hazırlarlar. Birincisi yalan, ikincisi ise doğru bilgiler içeren iki makale. “Irak’ta kitle imha silahı var” haberi yalan olan haberdir. İkinci haberde ise Irak’ta kitle imha silahı bulunmadığı yazar. İkiye ayrılan denek gruplarına haberler sırayla gösterilir. Sonuç ilginçtir; A grubu ilk habere inanmış ve ikinci haberi reddetmiştir. B grubu ise ilk habere kuşkuyla yaklaşmış, ikinci haberi okuyunca da ilk haberi tamamen reddetmiştir. Ama asıl ilginç olan, ilk habere inanan A grubunun, ikinci haberi okuduktan sonra, ilk haberde okudukları bilgilere olan inançlarının kat ve kat artmış olmasıdır. Bu sonuç psikologları hayrete düşürür. Bir insanın ispatlanmış bir gerçeği okuduktan sonra, yalan bilgiye daha çok bağlanmaları anlaşılır değildir. Zira tam tersi beklenir. Ama görüldüğü üzere insan için bilgi ve ispat pek bir anlam ifade etmemiş hatta verilen bilgi inancının tersi bir bilgiyse, inanca olan bağlılık daha da çok artmıştır.