ömer hayyam

  • hayyam konusunda ne zamandan beri yazacaktım fırsat olmuyordu. öncelikle hayyam öyle dini anlatan, tasavvufçu bir adam falan değildir. ha aslında benim gözümde gelmiş geçmiş en büyük din adamlarından biridir. ama bugün hayyam'a tasavvufçu demeye çalışan islamcı kadızade artıkları hayyam dizesi okudu diye fazıl say'a yasak getirenlerdir.

    sadece bir kaç dizeyi okuyana bu cezayı verenler hayyam bugün yaşasa ona neler yaparlardı önce bunu farketmek lazım. ikincisi yukarıda yunus emreden esinlenmesi falan denmiş, ben cevap vermeye utanıyorum. en basitinden bari adlarını yazın gogıla sonra girin buraya.

    kafiye konusunda hayyamın onlarca farsça rubaisi ezberinde olan biri olarak bir kısmı aaxa şeklinde diyebilirim. ama yine büyük çoğunluğu bu tanıma uymuyor. hayyam öyle kurallara gelecek bir adam da değildi esasında.

    yanlışları düzeltmesi bile bu kadar sürdü. bir de hayyamı anlatması var. benim gözümde hayyam hafızdan da sadi'den de firdevsiden de büyük şairdir. düşünce hayatıma etkisi çok büyüktür. ha firdevsi hamasette, sadi hikemililkte hafız dervişlikte muazzam şairlerdir. ama hayyam bambaşka.

    öncelikle dine bakış açısı kalenderi-melami çizgisini andırır. zaten bu ekoller de hayyam'dan büyük ölçüde etkilenmişlerdir. bunlar tanrının ve dünyanın namazla oruçla hacla anlaşılamayacağının farkında olan insanlardı.

    pek bilinmese de bilhassa osmanlıyı kuran ve büyümesinde etkili olan bu anlayıştı. mesela osmanlı rumelide kurulup anadoluyu fethetmiştir. hristiyan topraklarda müslüman bir devlet kurmak ancak bu tip hoşgörü anlayışıyla mümkün olabilir. bugün dahi türkiye'de en büyük iç mücadele kadızade-melami mücadelesidir. bunu melamilik başlığı altında izah edeceğim.

    hayyamda devran anlayışı vardır. bu anlayış bahaeddin veled'le mevlana'ya ve mevlana ile anadoluya ulaşan, sonrasında benzeri bektaşi-bayrami anlayışlara öncülük eden bir görüş. temelinde reenkarnasyona benzer. örnek olarak

    ovada her kızıl lalenin teni
    bir padişahın kanıyla beslendi.
    yerden biten şu mor menekşe yok mu?
    bir güzelin yanağındaki bendi.

    sabahattin eyüboğlu çevirisinden bu dizeler yeterince açık olacaktır. bugün mevleviler halen devran ayini yaparlar belli günlerde. eğer yenikapı ya da galata mevlevihanesinde izlemek isterseniz biletleri 150 lira. yani ordaki devranlar başkalarının cebine akıyor. meraklılarına konya türk tasavvvuf müziği topluluğuna imkanları varsa uğramalarını öneririm.

    neyse hayyam rubaileri ekseriyetle aşk-şarap-kadın üçgeninde döner. namazını gökyüzünü seyrederek kılar, orucunu sevgilisini kucaklayarak tutar, hac için şarap testisini doldurur. ama bir tanrıya da tüm benliğiyle inanır.

    zaten hayyam astronomdur. gökyüzüne ara sıra dahi bakan bir insan tanrının azametini farkeder. bir bakımdan da stoacıdır. insanın özünde bulur tanrıyı. ve içindeki tanrıyı besler her daim. tehlikeye maceraya atılmaz. mal, mülk peşinde koşmaz şarap parası dışında.

    örnek alınacak adam mıdır tartışılır. ama karar vermeden önce görüşlerine bakılması gereken bir insan olduğu kesin. sırrı daim olsun.
  • meyhanede kafayı bulunca birçok hayyama rastlayabilirsiniz
  • "ayağa kalk, uyumak için önümüzde sonsuzluk var." sözünün sahibi.
  • Gökleri yarıp darma dağın ettiğin gün,
    Pırıl pırıl yıldızları kararttığın gün,
    Sen sorguya çekmeden ben soracağım sana :
    Ey Tanrı, hangi günahım için beni öldürdün?
  • "Gönül, bir düş madem dünya gerçeği,
    Ne dertlenir, alçaltırsın kendini?
    Hoşgör kaderini, gününü gün et:
    Yazılan senin için bozulmaz ki."
  • Yanlış bir okumayla Ömer Hayvan olarak telaffuz edilebilecek yazar. Tıpkı İlham Aliyev'i İlham Alibey olarak okuyan benim yapabileceği gibi.
/ 2